راستی آزمایی تواریخ هرودوت (6): ارتش کمبوجیه در بیابان های مصر

بسم الله الرحمن الرحیم

 

در این پست میخواهم از تطابق هسته اصلی یکی از روایت های هرودوت با اسناد تاریخی سخن بگویم. هرودوت در کتاب سوم بند بیست و پنجم و بیست و ششم تواریخ خود میگوید:

هخامنشیان و ریاضیات نجومی بابلیان

بسم الله الرحمن الرحیم

 

عنوان میشود که چون ریاضیات نجومی [یا اخترشناسی ریاضی] در بابل در زمان اواخر قرن پنجم پیش از میلاد پیشرفت چشمگیری داشته است پس هخامنشیان در این امر دخیل بودند! فارغ ازینکه هخامنشیان اگر به اصطلاح بطور عامیانه عرض کنیم بیل زن بودند باغچه خود را بیل میزدند و سندی از رواج داشتن ریاضیات نجومی فی المثل در سرزمین پارس ها یا حداقل مادها باید میدیدم و وقتی نیست پس این سخن کذب محض میباشد و نیز در کتیبه های مربوط به ریاضیات نجومی بابلی اثری از دست داشتن پارسها یا مادها مشاهده نمیکنیم، اما بیایید ببینیم پروفسور داندامایف بعنوان یکی از افرادی که اسناد باستان شناسی مربوطه را بررسی کرده در اینباره چه میگوید. ایشان در صفحه نهم کتاب خود میگویند:

کوروش نامه (75): منابع یهود (3)

بسم الله الرحمن الرحیم

 

 

کورش در منابع یهود

(قسمت سوم)

کتاب منتسب به عَزرا نبی (علیه السلام)

 

در کتاب منتسب به عزرا نبی با اینکه اثری از هخامنشیان نیست و کوروش هم بنیانگذار سلسله ای نمیباشد اما سخن از چهار شاه فارس با نامهای کوروش و داریوش و خشایارشا و اردشیر یکم میباشد (نام اردشیر بصورت اَرتَحششتا (ارتخشستا) در این کتاب آمده و شبیه به نام ارتشخثر نیز هست که پلوتارک برای اردشیر یکم بیان میکند) و با توجه به سخن از کمبوجیه فرزند کوروش زدن توسط فلاویوس مورخ یهودی در کتاب خود و نیز سخن از داریوش فرزند اخشورش که مادی بوده و بر ملک کلدانیان حکمرانی میکرده در کتاب منتسب به دانیال نبی (علیه السلام) نشان میدهد یهودیان با تنی چند از شاهان ابتدایی سلسله هخامنشیان بخوبی آشنا بودند و از حافظه شفاهی ایرانیان مبنی بر وجود سلسله کیانیان و شاهانی همچون بهمن بن اسفندیار و... تبعیت نکردند [البته در نظر داشته باشید در متون عهد عتیق کمبوجیه وجود خارجی نداشته و پس از کوروش داریوش شاه میشود و بعد از او خشایارشا و بعد اردشیر اما در سخنان مورخ یهودی ژوزف فلاویوس سخن از کمبوجیه نامی بعنوان فرزند کوروش هست که شاه بوده اما فی المثل مشابه یک سخنی که فلاویوس به کوروش دوم از زبان کمبوجیه دوم نسبت میدهد اردشیر در همین کتاب عزرا بیان میدارد که در جای خود بدان اشاره خواهیم کرد]. شاهان مد نظر ما در متون عهد عتیق بر اساس دو کتاب عزرا و دانیال بدین صورت میباشند:

عدم دقت در نقل تاریخ: دکتر پدرام جم، بهرام روشن ضمیر

بسم الله الرحمن الرحیم

 

در اسفندماه 1398 پدرام جم استادیار گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد مقاله ای را با عنوان «آیا ساسانیان روحانی تبار بودند؟» منتشر کرد (اینجا) و سعی داشت نشان بدهد اردشیر بابکان روحانی یا روحانی تبار نبوده و جدش ساسان هم موبد یا هیربدان هیربد یا... نبوده است. در مهرماه 1400 دکتر شهرام جلیلیان استاد تاریخ ایران باستان و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز در مقاله مفصل و مستندی با عنوان «ساسانیان روحانی تبار بودند» (اینجا) به خوبی اثبات کرد تحلیل ها و ادله پدرام جم اشتباه بوده و کماکان روحانی تبار بودن اردشیر بابکان نظری موثق و قابل اعتماد است. مقاله دکتر جلیلیان مقاله پرباریست و گرچه در همان مقاله هم خب ایشان اشتباه دارند مثل اعتماد به گزارش ابوریحان بیرونی پیرامون کشتار و کتابسوزی قتیبة بن مسلم در خوارزم که امروزه مشخص شده آن روایت صحیح نیست بهرطبع موضوع ما در این پست نقدهایی هست که به مقاله دکتر پدرام جم وارد بوده لکن جلیلیان بدان اشاره نکرده و من در اینجا سه مورد حول یک محور را که به نظرم رسیده بیان میکنم:

عدم دقت در نقل تاریخ: پروفسور ماریا بروسیوس (2)

بسم الله الرحمن الرحیم

 

پروفسور ماریا بروسیوس در بخشی از مقاله خود در دانشنامه ایرانیکا که درباره زنان در ایران در دوره پیش از اسلام نوشته است (اینجا) اشاره به زنانی میکند که در هنگام جنگ همراه لشکر در کالسکه هایی جدا حمل میشدند و میگوید:

برجهای متحرک و کوروش دوم

بسم الله الرحمن الرحیم

 

ما پیشتر بخش تاریخ کتاب مطالعات اجتماعی پایه هفتم را بررسی کرده بودیم (اینجا) و در صفحه 129 آن دو ادعا شده بود که در آن پست ادعای اولی را صرفاً بررسی کرده و در آن زمان بدنبال بررسی صحت ادعای دومی نرفتیم. آن ادعا چه بود؟ بنگرید:

غصب اموال و اعدام سربازان فراری بدستور کوروش دوم

بسم الله الرحمن الرحیم

 

در کتاب چهارم کوروش نامه گزنفون بخش پنجم بند ششم میخوانیم که کوروش دستور میدهد سربازانی که از اردوگاه ارتش متحد مادی ها و هیرکانی ها و ارمنی ها و پارس ها که بهمراه اموال خود از اردوگاه فرار میکنند اعدام شده و اموالشان هم به سربازان پارسی که آنها را دستگیر کرده بودند میدهد [ارتش متحد که پس از پیروزی بر شاه آشور در اردوگاه جشن گرفته بودند شامل مادها و هیرکانی ها و ارمنی ها و پارس ها بوده، بخش بزرگی از پارس ها بدستور کوروش میروند بیرون اردوگاه نگهبانی بدهند و گزنفون هم میگوید بسیاری از سربازان در آن شب بهمراه دارایی های خود فرار میکنند که طبیعتاً از نژادهای مختلف این ارتش متحد بوده اند].

تحقیقی پیرامون ترجمه دو کلمه اکدی

بسم الله الرحمن الرحیم

 

در این پست میخواهم بصورت تخصصی معنای دو + یک کلمه در زبان اکدی/آشوری یعنی «nišū/nišē» و «dâku» را بررسی بکنم.

از مالیات سرانه تا جزیه (3)

بسم الله الرحمن الرحیم

 

در این پست نتیجه گیری خود را از دو پست مفصل «از مالیات سرانه تا جزیه قسمت یکم/قسمت دوم» بیان میدارم:

مالیات هایی که غیر مسلمانان اهل کتاب بصورت سالانه عموماً به مؤدیان مالیاتی که خود نیز از اهل کتاب بودند پرداخت میکردند عموماً شامل دو بخش اصلی مالیات سرانه/خراج علی رأس/جزیه و مالیات ارضی/خراج علی أرض و رسوم گندم [یک یا دو پیمانه گندم یا جو از هر واحد حجمی معینی ازین محصول] بوده و بقیه موارد مثل رسوم جامه [میزان لباسی بوده که به تعداد مسلمانان آن منطقه باید بصورت سالانه تحویل میداده اند، در برخی روایات کفش و... هم ذکر شده] محتملاً ◄

از مالیات سرانه تا جزیه (2)

بسم الله الرحمن الرحیم

 

قبل از مطالعه این پست قسمت اولش را (اینجا) از نظر بگذرانید چه آنکه بدون اشراف به مطالب آن و یا نداشتن پیش زمینه بعید است بطور کامل متوجه مطالب این پست بشوید.

دنیل دنت در بخشی از کتاب خود که پیرامون مقوله مالیات سرانه [جزیه/خراج بر سرها] و مالیات ارضی [خراج بر زمین] است به نقل قولی اشاره کرده و سعی دارد از آن استنباط کند سخن ژولیوس ولهاوزن مبنی بر تأثیر نداشتن جزیه در اسلام آوردن اشتباه بوده و از زمان فتح ایران میشده که مسیحیان تحت فشار جزیه مسلمان بشوند [نویسنده یهودیان و زرتشتیان را مد نظر نداشته اصلاً]:

از مالیات سرانه تا جزیه (1)

بسم الله الرحمن الرحیم

 

بنابر نقل طبری یکی از ابداعاتی که در زمان خسرو انوشیروان انجام گرفت تعیین حدود متفاوت برای مالیات سرانه و اصلاح مالیات ارضی از مالیات بر محصول به مالیات بر زمین بود. مالیات سرانه چیزی شبیه به مالیات الآن بود بدین صورت که هر فرد بین بیست تا پنجاه سال که جزء طبقه اشراف و نزدیکان شاه نباشد (طبقات ممتازه؛ پرداخت مالیات سرانه در زمان ساسانیان به نوعی حاکی از رعیت بودن فرد بوده) می بایست مبلغی را طی سه قسط در طول دوازده ماه سال به دربار پرداخت کند. مالیات ارضی بر خلاف مالیات سرانه اما پولی نبود بلکه بر حسب زمین و محصولی که از آن برداشت میشده بخشیش به حکومت بعنوان مالیات ارضی تعلق میگرفته است و البته به محصولات مشخصی تعلق میگرفت.

بررسی روایت امحاء کتب ابن خلدون

بسم الله الرحمن الرحیم

 

مقدمه

ابوزید عبدالرحمن بن محمد بن خلدون حَضرَمی مورخ و نویسنده مشهور جهان عرب در قرن هشتم هجری قمری میباشد. وی کتابی دارد با عنوان «تاریخ ابن خلدون المسمی دیوان المبتدأ و الخبر فی أیام العرب و البربر و من عاصرهم من ذوی الشأن الأکبر» (معروف به تاریخ ابن خلدون) که شامل دو بخش میباشد، بخش نخست آن مقدمه کتاب و کتاب اول است و بخش دوم شش کتاب بعدی هستند که جمعاًَ هشت جلد میشود. مقدمه و جلد اول بیان علوم مختلف و نظرات ابن خلدون هستند و شش جلد بعدی بیان تاریخ از آفرینش حضرت آدم (علیه السلام) تا زمان خود ابن خلدون را در برمیگیرد. در کتاب اول اثر ابن خلدون نقل قولی بیان شده است مبنی بر دستور عمر بن خطاب به سعد بن ابی وقاص مبنی بر از بین بردن کتاب های بدست آمده پس از فتح مدائن [مدائن شامل چند شهر میشده که تیسفون پاییتخت ساسانیان هم جزء آنها بوده است].

بررسی اعصار پنجگانه تاریخ انسان

بسم الله الرحمن الرحیم

 

طبقه بندی اعصار زندگی بر اساس مقوله کیفیت زندگی انسان به پنج دوره کلی مد نظر عموم انسان شناسان:

 

1- عصر حجر/Paleolithic)

در این دوره انسان ها با جمع آوری غلات خود رو و میوه های درختان و شکار حیوانات امرار معاش کرده و با روش های ذخیره سازی غذا آشنایی نداشته و از غارها استفاده میکردند. ابزارهای مورد استفاده بسیار ساده و از جنس سنگ یا استخوان بوده بهمین خاطر این دوره را «عصر حجر» یا «پارینه سنگی» می نامند و به سه بخش تقسیم میشود:

 

پارینه سنگی قدیم

 

پارینه سنگی میانه

 

پارینه سنگی جدید